باید بگویم دو کتاب در طول یک سال گذشته مرا بکل شوکه کردند یعنی کل تصوراتم را در هم ریخته اند و من مانند آدمی شده ام که انگار زیر پایش را ناگهان خالی کرده باشند.یکی از این کتابها تاریخ جنون میشل فوکو و دیگری همین کتاب حاضر است.

نویسنده به تحلیل وضعیت کشورهای شرقی مقابل تجدد در دنیای امروز می پردازد.با آنکه نزدیک نیم قرن از نگارش این کتاب می گذرد اما به طرز عجیبی هنوز زنده فعال و قابل تعمیم می باشد.نویسنده که خود یک ایرانی است و در عین حال به طور کامل با دو فرهنگ شرق و غرب آشناست ضمن تحلیل رویکرد انسان شرقی امروز مقابل تجدد مدرنیته و تمدن غالب غرب بخوبی تأکید می کند مردمان شرقی امروز در مواجهه با سیر مدرنیته ضمن از دست دادن و ناباوری به سنتهای باستانی خود هنوز به باور و نوع تفکر مدرن نیز دست نیافته اند.او البته می گوید غرب نیز هنوز به اعتلای مدرنیته نرسیده اما توانسته به نوع تفکر مدرن دست یابد حتی اگر از آن به صورت بهینه بهره نمی برد اما مردمان شرقی با از دست دادن سنتهای ملی مذهبی و باستانی خود بدون پشتوانه تفکری لازم به سوی مدرنیته رفته اما نتنها آن را نیافتند بلکه حال در میان را سرگشته و حیران دور خود می چرخند به نوعی همانند همان کلاغی که آمد راه رفتن کبک را بیاموزد راه رفتن خودش را هم فراموش کرد.

نویسنده البته بعد از تحلیل فلسفی و تاریخی این گسست در شرق (روسیه،چین،هند و ایران) پیشنهاد می کند انسانهایی با تسلط عمیق و ریشه ای به هم سنت باستانی مذهبی و ملی و هم نوع تفکر غرب و تبعات و مزایای آن به برنامه ریزی برای جامعه و آینده ملت خود همت گمارند.این سخن بسیار درستی است زیرا به واقع در این دنیای متغیر و متکثر به هیچ وجه نمی توان بدون درک عمیق و همه جانبه از دنیای روز و تفکرات حاکم و غالب آن که امروز سکاندار فرهنگ غالب جهانی اند به تدبیر برای خود پرداخت.سنت گرایان باید مدرنیته را با همه زوایا و نقصانها و مزایایش بشناسند و بعد برای آینده و حال نسخه بپیچند و متقابلاً انسانهای با تفکر مدرن درباره سنت.ما در هر زمان و مکان باید به نقشه راه جدیدی مجهز شویم و نمی توان برای تمام زمانها و مکانها از یک نقشه ثابت و لایتغیر سود برد.هر دوره ای مقتضیات خود را دارد پس یک انسان یا یک تفکر به هیچ وجه نمی تواند همه پاسخ ها را داشته باشد و باید با گفتمان و تحلیل منطقی به برآیندی از همه راههای مناسب برای راه خود سود برد.

پی نوشت:اثر تا زمانی از موثر خود تاثیر می گیرد که به معرض دید عموم قرار نگرفته است اما وقتی اثر به رویت عمومی رسید دیگر عنصری مستقل است و سخن خود را می گوید.موثر در طول زمان می تواند تغییر کند و حتی سخن سابق خود را هم نقص نماید اما این دلیل آن نمی شود که اثر منسوخ و بی هویت شود.ما در تقابل با سخنها و آثار بیشتر از آنکه به گوینده توجه کنیم باید به ماهیت سخن و اثر نگاه کنیم.از این لحاظ حتی خود شیطان هم می تواند سخنی درست مناسب و راهگشا بگوید.ملاک و وزنه ما برای سنجش هر اثر باید عقل و منطق انسانی باشد و در سنجش یک سخن و یا اثر کمترین اثر را موثر بازی می کند.